Paulo Coelho – ông ‘vua Midas’ trên văn đàn

Paulo Coelho – ông ‘vua Midas’ trên văn đàn

Paulo Coelho, tác giả của gần 100 triệu bản sách được dịch ra 66 thứ tiếng, tiêu thụ tại hơn 150 quốc gia, là một trong những nhà văn ăn khách nhất thế giới. Tại VN, dẫu chưa tạo nên cơn sốt nhưng Coelho đã lôi kéo được một lượng không nhỏ độc giả trung thành.

Lưu Hà –

Cuộc hội thảo “Paulo Coelho và độc giả VN” diễn ra sáng 7/11 được Công ty Sách Bách Việt tổ chức như một dịp để giới thiệu Coelho một cách đầy đủ và chia sẻ những cách nhìn của người đọc về một cây bút hấp dẫn nhưng không hoàn toàn dễ hiểu.

Nhà văn Paulo Coelho.
Nhà văn Paulo Coelho.

Bách Việt là đơn vị độc quyền khai thác tác phẩm của Coelho tại Việt Nam. Đến nay, công ty đã ra mắt Quỷ dữ và nàng Prym, Phù thủy phố Portobello và sẽ tiếp tục xuất bản Veronica quyết chết, Như một dòng sông chảy cùng những sáng tác khác của nhà văn. Trong bối cảnh việc “nhập khẩu” văn học ngoại vào VN đang diễn ra một cách tự phát và mang tính thời vụ, như nhiều nhà phê bình nhận xét là “thấy nhà văn này được giải Nobel, dịch một cuốn, nhà văn kia đoạt giải Booker lại dịch một cuốn khác”, đây dấu hiệu cho thấy, văn học dịch đang dần được tổ chức một cách có hệ thống.

Cuộc hội thảo có sự tham gia của nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, Ngô Tự Lập, nhà văn Châu Diên và các dịch giả Lê Khánh Toàn, Nguyễn Trí Dũng… Mỗi người đem đến một lối tiếp cận khác nhau, như là một cách giải thích, vì sao Coelho được coi là “ông vua Midas” trên văn đàn, người có khả năng giúp các nhà xuất bản biến sách thành vàng.

Cuốn Phù thủy được giới thiệu tại buổi hội thảo.
Cuốn Phù thủy phố Portobello được giới thiệu tại buổi hội thảo.

Ngô Tự Lập cho rằng khả năng “thiết kế” nội dung và hình thức truyện mang tính chất dân gian là một trong những yếu tố khiến Coelho được lòng độc giả nhiều nước trên thế giới. “Loạt sách của Coelho thật ra là những cổ tích hiện đại”, ông nói. Từ sự phân tích của Ngô Tự Lập về một số motif cốt truyện của Coelho, người ta dễ nhận thấy, Nhà giả kim có hơi hướng của một câu chuyện trong Nghìn lẻ một đêm về những giấc mơ đi tìm kho báu. Còn bối cảnh nảy sinh cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác trong Quỷ dữ và nàng Prym cũng không xa lạ với kho tàng truyện dân gian. Tác phẩm như một truyện ngụ ngôn kể về sự biến đầy thách thức xảy ra với làng Viscos yên bình nhưng nghèo đói. Để đổi lấy một số vàng đủ lớn để sống sung túc từ một người khách lạ, người dân buộc phải vi phạm điều răn không giết người. Trong một tuần, họ phải giết hại được một người vô tội.

Ngô Tự Lập cho rằng, “sự trở về với nội dung và hình thức nguyên thủy của Coelho có liên quan đến con số hàng chục triệu bản sách được bán ra khắp thế giới”. Dường như Coelho đã đụng đến một mẫu số chung của văn hóa toàn nhân loại. Bất cứ nền văn học nào, một nền văn hóa đọc nào cũng khởi thủy từ văn học dân gian.

Chia sẻ với quan điểm của Ngô Tự Lập, dịch giả Nguyễn Trí Dũng cho biết, bởi “vay mượn” nhiều từ kho tàng folklore nên nhiều khi Coelho bị quy kết là đạo ý tưởng. Nhưng theo ông Dũng, “Paulo Coelho đã làm bộc lộ được mối tương quan giữa cái chung của toàn nhân loại với cái cá nhân, đem lại một ý nghĩa mới cho các chân lý xưa cũ bằng chính tính bi kịch trong số phận, cuộc đời của ông”.

Dịch giả Ngô Tự Lập (cầm mic) phát biểu.
Dịch giả Ngô Tự Lập (cầm mic) phát biểu.

Không đề cập đến motif trong truyện của Coelho mà tiếp cận tác giả này từ lối viết và cách xây dựng nhân vật, nhà văn Châu Diên cho rằng, ông là “một nhà văn có lối viết vô cùng giản dị dễ hiểu… Đặc biệt có một khía cạnh cực kỳ thú vị trong tiểu thuyết của Paulo Coelho, đó là trạng thái trực cảm ở các nhân vật của ông. Trạng thái trực cảm khiến cho các nhân vật của ông hành động như ma quái, có khi lại như kẻ thấu thị, lắm lúc như kẻ điên rồ, hoặc nhiều khi như những người có khả năng liên hệ với những thế giới xa lại với cuộc sống trần gian này”.

Vốn là một tác giả không dễ đọc, Paulo Coelho cũng là một nhà văn không dễ dịch. Lê Khánh Toàn, tác giả bản dịch Phù thủy phố Portobello vừa ra mắt, tâm sự, anh rất trăn trở giữa việc Việt hóa ngôn ngữ tác phẩm và giữ lại nét đặc sắc trong cách hành văn và lối chơi chữ của nhà văn. Đến nay, Paulo Coelho đã được giới thiệu tại VN qua 4 đầu sách: Nhà giả kim, O Zahir, Quỷ dữ và nàng Prym, Phù thủy phố Portobello. Tuy Paulo Coelho chưa thực sự được đón nhận nồng nhiệt tại VN, nhưng anh Lê Thanh Huy, Giám đốc Bách Việt tin rằng, Coelho sẽ có một vị trí nhất định trong lòng độc giả VN, xứng đáng với danh tiếng ông đã tạo dựng được trên thế giới. Sang năm, Bách Việt sẽ tái bản cuốn Quỷ dữ và nàng Prym.

Nhà văn Châu Diên đã mượn một câu văn của chính tác giả Phù thủy phố Portobello để làm tiền đề cho đánh giá của mình về giá trị tác phẩm ông: “Khi đã thắp ngọn nến lên, không ai lại đi giấu vào một nơi bí mật, mà phải gắn lên chân nến để mọi người khi bước vào đều có thể nhìn thấy ánh sáng.

Vấn đề với con người là lắm khi có anh sáng đấy mà vẫn chẳng nhìn thấy gì. Chính vì thế mới cần đến tiểu thuyết. Nói chính xác hơn: cần, và cần đến độ tuyệt vọng, loại tiểu thuyết như của Paulo Coelho”.