Mạc Can và ‘Cuộc hành lễ buổi sáng’

Trên bìa sách, họa sĩ Trần Đại Thắng sử dụng hình một con dao phóng ra, không lao đi mà chậm rãi bay lượn cùng những cái bong bóng, hay là những quả bóng ảo thuật. Ông hề Mạc Can thì nhắm mắt như chìm trong một giấc mơ… Họa sĩ dường như đã bắt trúng thần thái của Mạc Can trong những tác phẩm văn học của mình.

Hồ Anh Thái - 

Mơ mộng và tài hoa. Hướng trí tưởng tượng về một xứ sở xa lắc, vẽ chân dung những con người lạ lùng, hư cấu cả ra một ngôn ngữ kỳ cục cho đảo quốc ấy, Mạc Can đã làm người đọc đôi lúc tủm tỉm cười.

Cười cái chuyện ông lạm bàn ngôn ngữ học bằng trực cảm, bằng kinh nghiệm và bất ngờ chứng tỏ sự tài hoa. Bản tường trình (số 1) từ Đảo Xanh là câu chuyện hoang đường giữa một thế gian trần trụi hiện thực.

Cũng như thế, độc giả bắt đầu đọc tập sách này từ truyện Khách sạn Cánh Đồng Diều. Hiện thực và kỳ ảo hòa quyện. Cốt truyện được đẩy xuống hàng thứ, nhường chỗ cho văn. Văn cần được nhâm nhi như thưởng thức ly cà phê từng ngụm nhỏ. Một khách sạn lạ lùng nhưng quen quen đâu đó trên khắp đất nước này. Những nhân vật cũng thuộc loại phổ biến của thời thế này.

Nhưng Mạc Can đã khéo làm cho tất cả trở nên huyền hoặc, vừa như ác mộng vừa như một giấc mơ bảng lảng sương khói. Đoạn viết về lũ trộm trà trộn làm khách vào lễ hội giả trang, không còn phân biệt được đâu là trộm đâu là khách; đoạn những món quà quan khách mang đến bỏ lăn lóc trong nhà kho bất ngờ mở “hội thảo” buôn chuyện với nhau… gây ấn tượng về khả năng vươn tới cái huyền hoặc lạ kỳ của Mạc Can. Truyện đáng chú ý bậc nhất trong tập này lại là truyện không dễ đọc, nó thử thách những độc giả chỉ đi tìm cốt truyện mà không quan tâm nhiều đến văn.

Nhưng bù lại, độc giả có thể thú vị với những cốt truyện ly kỳ huyền ảo như Sài langCon Kapka, những truyện hiện thực phảng phất buồn như Hội chợ buồn hiuCon chuột trên dây điện, những truyện thế sự hóm hỉnh như Cuộc hành lễ buổi sáng.

Phần “mới nhất” của Mạc Can trong tập này là 9 truyện (khoảng 300 trang trong tổng số 328 trang sách). Ông đã viết liền 9 truyện này trong cái tết 2005 cho Công ty Đông A kịp ấn hành. Một chi tiết ngoài lề: kỹ năng khởi sự viết bằng máy tính của Mạc Can là viết hết một câu, ông đập cách rồi mới đánh dấu chấm. Những dấu chấm dấu phẩy nằm xa cách lửng lơ làm họa sĩ Trần Đại Thắng mất một tháng trời dồn lại cho đúng. Thắng kêu: “Chú ơi, lần sau chú viết tay để cháu đánh máy, nhanh hơn”.

Biên tập viên kỳ cựu Lê Minh Khuê thì mất hơn 40 ngày cho bản thảo, những dấu chấm giữa câu như nhát chém ngang lưng là thử thách, nhưng hào hứng. Tài năng văn chương trong con chữ, trong chi tiết, trong không khí truyện, trong nhân vật… tiếp cảm hứng cho nhà biên tập. Mệt, nhưng biên tập xong thấy mình làm được một công việc thật đáng làm. Nghề biên tập hay gặp những bản thảo hoàn toàn sạch sẽ, không phải sửa một câu một chữ, không phải sửa đến một cái dấu, nhưng là những văn bản vô hồn và không một lóe chớp tài năng. Trường hợp của Mạc Can thì ngược lại. 

(Nguồn: Tuổi Trẻ)

Comments are closed.