|
'Ba người khác' đạt đến sự đơn giản từ lâu
Trong khi khá nhiều người viết khác hãy còn chìm trong rối rắm, như là hệ quả của việc nhiều lý thuyết mà thiếu đời sống, thì Tô Hoài, với cuộc đời đầy sự kiện đã đạt đến sự đơn giản từ lâu.
Quyển sách viết xong 1992. Xuất bản lần đầu 2006. Trong khoảng thời gian gần 15 năm ấy nhà văn Tô Hoài vẫn tiếp tục viết. Mỗi quyển sách hoàn tất như một đứa con đã trưởng thành, có số phận riêng, không còn thuộc về đấng sinh thành nữa. Rốt cuộc thì điều quan trọng nhất đối với mỗi người vẫn là phải tiếp tục sống đời của riêng mình. Sách sống đời của sách, lẳng lặng bản thảo cho đến một ngày hiện hình cùng công chúng. Còn nhà văn, như đã được quy định bởi một nguyên tắc bất di bất dịch của nghề, quên bẵng đứa con ấy để mỗi ngày có thể bình thản ngồi vào bàn và viết.
 |
| Bìa quyển sách Ba người khác. |
Sống để viết.
Không ai làm điều đó tốt hơn nhà văn Tô Hoài. Không ai có thể làm điều đó chuyên nghiệp hơn nhà văn Tô Hoài.
Ông không chỉ đi đầu trong lao động nhà văn, biến thứ kỷ luật khổ sai thành nhu cầu thiết yếu dễ chịu như thở, mà trong suốt quãng thời gian làm nghề dài dặc ấy, trong mọi biến chuyển thời cuộc, ông vẫn giữ được sức viết dồi dào với sự thông thái ngày một đầy thêm. Sự hiện đại của văn phong; lời thoại tinh tế, nhịp điệu câu chuyện, tính đa dạng về thể loại ở ông vẫn chưa thấy người trẻ nào theo kịp.
Trong khi khá nhiều người viết khác hãy còn chìm trong rối rắm, như là hệ quả của việc nhiều lý thuyết mà thiếu đời sống, thì ông, với cuộc đời đầy sự kiện đã đạt đến sự đơn giản từ lâu. Người khác kể từng ấy chuyện phải mất nhiều trang, lắm lời diễn giải, với ông chỉ cần vài dòng, hay một chi tiết nhỏ.
Ba người khác là một cuốn tiểu thuyết đầy ắp những chi tiết đắt giá như thế. Ngay những dòng đầu tiên, người đọc bị hút ngay vào thế giới của những rễ và chuỗi, của cán bộ đội…, những khái niệm giờ trở nên hư hư thực thực mà những thế hệ sau này không tin rằng đã từng hiện diện thống trị một thời.
Nhưng trong muôn vàn câu chuyện người ta được biết về một thời cay đắng ấy, câu chuyện ông kể vẫn rất riêng, rất lạ. Ấy là vì ông đã thoát ra khỏi thân phận làm nhân vật của một giai đoạn để trở thành người quan sát. Ông đứng ở một vị trí tách biệt, cao hơn hẳn đám đông ấy, nhờ thế mà cái nhìn cũng tinh tường hơn và bao dung hơn. Cho nên nhân vật chính có là tôi với nhân thân rất gần tác giả đi nữa thì nhờ giọng kể bình thản, thuần chi tiết, thuần sự kiện ấy mà các nhân vật từ chính đến phụ hay rất phụ, đều có tính cách riêng đặc sắc và thuyết phục.
Nhà văn Tô Hoài có một khả năng nhớ lạ thường. Thường có hai cách ứng xử với kỷ niệm. Một, như đa số, theo thời gian sẽ phai nhạt dần đi, rồi quên bẵng hoặc nhẹ bỗng. Hai, như bà tôi, kỷ niệm được chắt lọc lại, và khi đã vượt qua được một con đê tuổi tác nào đấy, chúng trở nên bất tử đối với người già. Với nhà văn Tô Hoài thì còn hơn thế nữa, dường như ông nhớ tất thảy, không sót điều gì. Và không chỉ nhớ, ông còn mang chúng đến tận ngày hôm nay với đầy đủ trọn vẹn cảm xúc. Ông sống cùng với những chi tiết của đời sống, mà theo thời gian, qua gần một thế kỷ chỉ ngồn ngộn lên.
Có lẽ vì yêu và quý từng ngày của cuộc đời được ban tặng, nên ông nâng niu bất cứ gì mình đã trải qua. Và sự kiện, con người, nơi chốn, cảm xúc của bao nhiêu năm tháng ấy đã may mắn tìm thấy nơi nương náu trong cụ Tô Hoài.
Nhờ thế đã không chìm vào lãng quên.
(Nguồn: Tuổi Trẻ Chủ Nhật 24/12/2006)
|
