|
29 tuổi và hơn 15.000 câu thơ về lịch sử
Hà Linh
 |
| Trang bìa phần II truyện thơ "Con Hồng cháu Lạc". |
Sau khi phần I truyện thơ “Con Hồng cháu Lạc” ra mắt và được giới nghiên cứu đánh giá là “một bộ diễn ca về lịch sử có quy mô đồ sộ và hoành tráng” , phần II của trường ca này vừa được hoàn thành và xuất bản. Nguyễn Khánh Toàn, tác giả của hơn 15.000 câu thơ song thất lục bát ấy, là một kiến trúc sư chỉ mới 29 tuổi.
Ngày nay, khi mà hơi thở của thời đại Internet đã ăn sâu vào tận phong cách ngôn ngữ của giới trẻ thì việc một chàng trai thế hệ @ miệt mài tái hiện lịch sử trong hình hài của một thể loại thơ xưa cũ có thể coi là một sự lạ. Ý tưởng “diễn ca lịch sử” bằng thơ hình thành trong anh từ năm 18 tuổi, xuất phát từ tinh thần “tự tôn dân tộc” trước hiện trạng thờ ơ với lịch sử của giới trẻ. Không rình rang chiêng trống hay tuyên ngôn đao to búa lớn, anh âm thầm sưu tầm tài liệu và miệt mài viết. 2 tập sách dày dặn lần lượt được ra mắt đã là một thứ bảo chứng cho niềm tin mạnh mẽ của một người trẻ khi bắt tay thực hiện công việc tưởng như là quá sức với độ tuổi của anh.
Con Hồng cháu Lạc phần một khởi nguồn từ bình minh lịch sử, thuở hồng hoang khai thiên lập địa cho đến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng; phần hai nối tiếp dòng chảy lịch sử đó và tạm thời dừng lại ở giai đoạn nhà Tiền Lê thay thế cho nhà Đinh. Sách kết cấu theo kiểu chương hồi, trình bày niên biểu lịch sử từng triều đại trong âm hưởng nhịp nhàng của thể thơ song thất lục bát.
Không chỉ đơn thuần là hành động “diễn sử bằng thơ”, công phu lao động nghệ thuật của Nguyễn Khánh Toàn thể hiện ở khối lượng kiến thức đồ sộ được đưa vào tác phẩm; ở sự kết hợp điêu luyện giữa chính sử và dã sử, giữa hiện thực và giai thoại… nhằm đưa ra cách lý giải sâu sắc về những sự kiện quan trọng của quá khứ. Nhà sử học Dương Trung Quốc từng nhận xét: “Lịch sử mà ta đã và đang mang đến cho lớp trẻ là một thứ ‘lịch sử vô nhân xưng’, nói về những biểu tượng, những khái niệm nhiều hơn là nói về những con người và số phận con người”. Với Con Hồng cháu Lạc, Nguyễn Khánh Toàn đã ít nhiều khắc phục được nhược điểm này. Bằng những đoạn đối thoại được xây dựng nhờ sự thăng hoa của trí tưởng tượng trên cơ sở những dữ liệu lịch sử, tác giả đã khắc họa một cách khá chi tiết hình ảnh con người cá thể, từ những nhân vật của giai thoại như An Tiêm, Chử Đồng Tử… đến những nhân vật được chính sử ghi danh như Lý Nam Đế, Mai Hắc Đế, bà Trưng, bà Triệu. Khi lý giải về sự dại dột “Trái tim lầm chỗ để lên đầu” (Tố Hữu) của Mỵ Châu, Nguyễn Khánh Toàn mang đến một cái nhìn nhân ái và sâu sắc, khiến người đọc không khỏi giật mình trước những suy nghĩ của một chàng trai chưa đến tầm “nhi lập”: “Con sống trong thành trùng gác ngọc/ Nào biết đâu hiểm hóc đời thường/ Oan khiên ai tỏ cho tường/ Sự đời đen bạc chán chường cha ơi”. Tác giả của những vần thơ này tâm sự: “Thực ra, Mỵ Châu chỉ là một nạn nhân tất yếu, bởi một người con gái từ bé đến lớn chỉ sống trong nhung lụa làm sao tránh khỏi sai lầm khi va chạm với sự éo le, hiểm hóc của cuộc đời. Bài học lịch sử rút ra ở đây là trách nhiệm của người đứng đầu đất nước đối với vận mệnh của dân tộc”.
 |
| Tác giả Nguyễn Khánh Toàn. | Sự chín chắn, già dặn của một chàng trai có vẻ ngoài xộc xệch và tài tử này còn thể hiện rõ ở những suy ngẫm giàu triết lý thừa hưởng được từ kho tàng tục ngữ dân gian và những chiêm nghiệm mang màu sắc văn hóa phương Đông. Hình ảnh bánh chưng, bánh dày được thể hiện qua thơ anh như sau: “Ta nặn bánh trắng ngần tròn trịa/ Sẽ vồng lên như đĩa bát này/ Nếp thơm đồ chín dùng chày/ Giã cho nhuyễn mịn nặn tay bánh Trời…/ Đó tựa là trung tâm vạn vật/ Nằm ẩn sâu lòng đất quê mình/ Gạo kia là nghĩa là tình/ Lá dong bao bọc, bóng hình rừng cây…”. Về phương diện văn chương, chữ nghĩa, tuy chưa phải là một áng thơ mượt mà óng chuốt nhưng Nguyễn Khánh Toàn đã vượt thoát khỏi trạng thái nôm na, non nớt của những người làm thơ không chuyên, đặc biệt là khi viết về một đề tài “nghiêm trang” là lịch sử. Tác giả đã tưới tắm vào những sự kiện khô khan những câu thơ khá lãng mạn và “điệu đà”: “Trăng đã thanh, tình về lai láng/ Mới khẽ khàng gọi nhỏ Tân lang/ Đêm khuya thiếp mới hỏi chàng/ Cau khô ăn với trầu vàng xứng không” hay “Trái chín thơm đến ngày tới tháng/ Chim phượng hoàng hót váng trời xanh/ Mây hồng óng ánh tụ thành/ Hào quang rực rõ vây quanh thai rồng”.
Bên cạnh đó, Nguyễn Khánh Toàn cũng có những câu thơ hóm hỉnh và ngộ nghĩnh: “Các bác lấy về mà ăn thử/ Cá loại này anh Chử nhà em/ Đổi ở mấy chỗ thân quen/ Lọc sàng cho kỹ mới đem về dùng”, hay “Mình yêu ơi đừng dày vò nữa/ Lại gần đây một nửa đời em/ Nếu còn thế nữa, chẳng thèm/ Mặc kệ anh đó, ứ thèm cho xem”.
Lý giải về lối dùng từ quá đỗi hiện đại này, anh giải thích: “Bằng những câu từ của cuộc sống hôm nay, tôi muốn giới trẻ cảm thấy lịch sử là những gì rất gần gũi với mình chứ không phải là những sự kiện của thời quá vãng đã xa xôi”. Hiệu quả của lối diễn đạt này đến đâu còn phụ thuộc vào thời gian và sự đánh giá của bạn đọc, nhưng có thể nhận thấy ở sự lý giải này thái độ tự tin của tác giả. Anh không ngần ngại thử nghiệm cái lạ, cái chưa ai làm cũng như dũng cảm chọn một thể thơ quá cũ (dường như là đã bị khai tử) bởi một niềm tin rằng, sự đa thanh, đa điệu của song thất lục bát là thứ hình thức thích hợp nhất cho nội dung thơ anh.
Ngắm nghía thành quả lao động say mê của mình, tác giả tâm sự: “Lịch sử một dân tộc cũng như là lịch sử một đời người, có lúc thăng lúc trầm. Điều quan trọng là sau mỗi thành công hay thất bại, con người sẽ rút ra được những bài học cho mình”.
Gần đây, trong một gameshow trên truyền hình, một học sinh phổ thông đã phải “bó tay” trước câu hỏi “Bà Triệu mang họ Triệu, đúng hay sai?” chỉ vì không nhớ nổi bà Triệu chính là Triệu Thị Trinh. Đây là một trong rất nhiều cơ sở để khẳng định mong ước “dành tặng cuốn sách cho những ai quan tâm tìm hiểu về lịch sử Việt Nam” của Nguyễn Khánh Toàn là một điều chính đáng và cần thiết.
|
