|
Những giải Nobel Văn học Nauy
Trong không đầy 30 năm đầu thế kỷ 20, Nauy đã được tặng 3 giải Nobel Văn học. Giải đầu tiên về tay Bjørnstjerne Martinus Bjørnson (1832-1910) năm 1903 - hai năm trước khi Nauy giành độc lập từ Thụy Điển; nhà văn Knut Hamsun (1859-1952) đoạt giải năm 1920 và năm 1928, Sigrid Undset (1882-1949) mang về cho Nauy giải Nobel Văn học thứ ba.
Vì những liên hệ lịch sử và văn hóa với các nước Đan Mạch, Thụy Điển, nền văn chương riêng biệt của Nauy chỉ bắt đầu từ cuối thế kỷ 18 và phát triển mạnh vào thế kỷ kế tiếp. Từ nửa sau của thế kỷ 19 sang đầu thế kỷ 20, danh tiếng của những văn nhân Nauy, như Henrik Ibsen (1828-1906) đã vượt biên giới quốc gia này và gây ảnh hưởng rõ rệt ở châu Âu rồi trên khắp thế giới, kể cả ở Việt Nam.
Ibsen sinh ở Skien, cố vấn nhà hát ở Bergen, rồi làm việc trên sân khấu ở Christiana. Vì có cảm tưởng thiếu hiểu biết, ông đã qua Đan Mạch, Italy và Đức. Nhưng về cuối đời, ông trở lại ở hẳn quê hương và mất tại Christiana. Ibsen là tác giả của khoảng 25 vở kịch. Ông khởi nghiệp bằng những bi kịch lịch sử, rồi quay sang những vở có đề tài xã hội.
Trong những tác phẩm viết cuối thế kỷ 19, Ibsen đã tấn công vào tính cách độc đoán và giả nhân nghĩa của xã hội, bênh vực những đòi hỏi nữ quyền (trước khi có những từ này). Tất cả những vở kịch lớn của ông đều thuật lại một câu chuyện thất bại, trong đó, ông chỉ có một mối bận tâm: Trả lại tự do hoàn toàn cho những cá nhân.
 |
| Nhà văn Bjørnstjerne Bjørnson. (Wikipedia) | Đối thủ lớn của Ibsen trên sân khấu văn nghệ Nauy thời đó là Bjørnstjerne Martinus Bjørnson. Bjørnson sinh tại Kvikne, nắm những chức vụ ở nhà hát Bergen và cũng là giám đốc nhà hát Christian. Về sau, ông cư ngụ ở Đan Mạch, chịu ảnh hưởng của nhà văn Đan Mạch Grundtvig, rồi sống ở Rome từ 1873 đến 1875, được tặng giải thưởng Văn chương năm 1903 và mất tại Paris năm 1910. Kịch của ông gợi lại lịch sử và những thực tại đương thời. Những tác phẩm nối tiếng gồm: Sigurd người hung bạo (1862), Marie Stuart (1864), Nhà báo (1875), Một cuộc khánh tận (1875), Quá sức người (1883-1885), Tình yêu và địa lý (1885), Khi vườn nho nở hoa (1909). Bjørnson còn viết truyện ngắn và làm thơ. Ông cũng là một người tích cực tham gia vào những hoạt động chính trị trong nước.
Sau Ibsen và Bjørnson, Nauy phát hiện rất nhiều nhà văn, nhà thơ thuộc nhiều môi trường, nhiều trường phái. Trong đó, tiếng tăm lừng lẫy khắp thế giới, cho đến nay có lẽ vẫn không ai bằng tiểu thuyết gia Knut Hamsun (bút hiệu của Knut Pedersen). Ông gốc gác nông dân, sinh tại Garmostraeet gần Lom. Từng làm vô số nghề trước khi qua Mỹ sống hai năm (1882-1884).
 |
| Nhà văn Knut Hamsun. (hamsun) | Năm 1890, tác phẩm Cơn đói của Knut Hamsun đã khiến mọi người biết đến tên ông. Câu chuyên này một phần là tự sự, thuật lại cảnh lang thang ở Christiana của một nhà báo bị cái đói dầy vò, làm mồi cho những ảo giác và ảo mộng khác nhau. Người ta thường cho rằng tác phẩm độc đáo này báo hiệu nền văn chương của cái phi lý nở rộ sau đó. Theo một nhà viết văn học sử, cuốn sách này với không biết bao lần tái bản, phiên dịch, đưa lên sân khấu và màn bạc không những chứng tỏ sự thành công của nó mà còn khơi nguồn cho mọi chủ thuyết hiện đại. Knut Hamsun tiếp tục viết và cho xuất bản khá nhiều tiểu thuyết sau đó. Ông được tặng Nobel Văn học năm 1920. Về cuối đời, ông có những xu hướng nghiêng về chủ nghĩa quốc xã, rồi bị nhốt vào một trại dưỡng lão.
 |
| Nhà văn Sigrid Undset. (houseofhistory) | Một nhà văn Nauy khác được biết tới ở nhiều nơi trên thế giới là nữ tiểu thuyết gia Sigrid Undset. Bà sinh tại Kalundborg, Đan Mạch. Thân phụ là một nhà khảo cổ danh tiếng, ông mất năm bà mới được 11 tuổi. Gặp hoàn cảnh khó khăn về tiền bạc, bà đã lao động như một nhân viên văn phòng trong khoảng một chục năm, kể từ 1898. Bà bắt đầu cho xuất bản vào năm 1907. Đến năm 1928 thì nhận được giải Nobel Văn học. Năm 1940, bà qua Mỹ và ở lại 5 năm. Bà mất tại Lillehammer năm 1949. Sigrid Undset luân phiên cho xuất bản những cuốn tiểu thuyết về thời hiện đại trong đó có những cuốn như Jenny (1911), Mùa xuân (1914), Bụi gai bừng cháy (1930) và những thiên anh hùng ca lịch sử diễn ra vào thời Trung Cổ - trong đó có tác phẩm nổi tiếng nhất của bà - bộ tiểu thuyết gồm 3 cuốn: Kristin Lavrandsdatter (1920-1922), hay bộ Olav Audunssn (1925-1957).
Trái với Ibsen, Sigrid Undset nhất quyết chống lại những ý kiến về nữ quyền. Ngược lại, bà tán dương sự phát triển ở người phụ nữ với tư cách người vợ, người mẹ.
(Nguồn: Văn Nghệ số 17-18)
|
