|
Nguyễn Đình Tú: 'Nháp' không chỉ có sex và giết người
Cầm Kỳ
Từng bị 5 nhà xuất bản trong Nam lẫn ngoài Bắc từ chối vì chứa quá nhiều yếu tố sex, tiểu thuyết "Nháp" cuối cùng cũng được ra đời, gây bất ngờ cho người đọc về lối viết táo bạo của Nguyễn Đình Tú. Dưới đây là cuộc trò chuyện với nhà văn.
- Tiểu thuyết "Nháp" vừa mới in ra, ngay lập tức đã tạo lên những dư luận sôi nổi. Đầu tiên là hàng chục blog có số lượng friend lớn đã “hân hoan” chào đón sự kiện này như blog của tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện, Đại đức Thích Minh Thuận, nhà văn Cấn Vấn Khánh, nhà báo Nguyễn Xuân Thủy… Tiếp theo đó là hàng chục tờ báo nhắc đến làm những người yêu văn học không thể không lưu tâm. Anh giải thích thế nào về việc đó?
- Sự thật là sách của tôi được in bao cấp ở Nhà xuất bản Thanh Niên, không có một công ty hay một nhà sách nào đứng ra phát hành cả. Khi báo chí nhắc tới thì mọi người đi tìm mua mà cũng không có. Sách in bao cấp thì chủ yếu vào thư viện và có một ít bày ở những cửa hàng sách quốc doanh thôi. Nhìn các bạn văn khác được in sách và được các công ty hay nhà sách phát hành cho, tôi thèm lắm. Nhưng văn của tôi chả có công ty hay nhà sách nào ngó ngàng tới cả. Cho nên khi Nháp được nhắc nhiều đến trên báo chí và được nhiều người tìm đọc, tôi cũng bất ngờ.
- Tuy nhiên trong giới vẫn biết là Nguyễn Đình Tú có một cuốn sách đưa hết NXB này đến NXB khác mà không đâu in. Để rồi đùng một cái sách ra ở NXB Thanh Niên. Cái sự khó ra này thực chất là nằm ở đâu vậy?
- Mọi người biết tôi có tiểu thuyết mới là vì viết xong tôi gửi tham dự cuộc thi tiểu thuyết của Hội nhà văn với hy vọng là biết đâu bản thảo của mình lại được chọn để in. Nhưng sau này tôi hiểu ra rằng cuộc thi ở HNV không giống như các cuộc thi khác, họ không cần bản thảo để in mà họ cần tác phẩm để trao giải. Vậy là tôi mang bản thảo đến các NXB. Có tới 5 NXB cả trong Nam lẫn ngoài Bắc từ chối. Nói chính xác hơn là có nơi nhận in nhưng với điều kiện tôi phải chỉnh sửa, cắt cúp đi nhiều đoạn. Có hai lý do chính được đưa ra. Một là họ nhìn cuốn sách của tôi thuần túy là sex, nếu cắt phần sex đi thì chẳng còn gì nữa, nên không thể in được. Lý do thứ hai là họ cho rằng tiểu thuyết của tôi có vấn đề, đọc được nhưng có nhiều đoạn “rất kinh”, chưa từng xuất hiện trong tiểu thuyết ở ta bao giờ, phải cắt bỏ. Ví như những đoạn các nhân vật trao đổi với nhau về dương vật, các đoạn làm tình nẩy lửa giữa nhân vật Thạch và người phụ nữ Mỹ, giữa hai người đàn ông với nhau ở trong căn nhà số 6 phố Phan Nam.
Với hai lý do đó thì tôi chịu rồi. Tôi đã tạm quên cuốn sách của mình đi để viết cuốn khác. Nhưng rồi nhân duyên đã đưa tôi đến NXB Thanh Niên và Nháp được in ra ở đây.
 |
| Nhà văn Nguyễn Đình Tú. |
- Và anh hài lòng với bản in này chứ?
- Có lẽ nên chọn cho mình sự hài lòng, làm sao đòi hỏi người ta giữ nguyên từng câu từng chữ của mình được.
- Nhìn lướt qua một loạt bài viết về "Nháp" trên báo chí tuần qua, có thể thấy một điểm chung thế này: "Nháp" đã khiến cho nhiều bạn đọc, bạn viết bất ngờ về Tú, dường như trong họ một Nguyễn Đình Tú với lối văn “truyền thống” đã bỗng chốc được thay thế. Điều này có thể hiểu là văn của Tú chưa định hình, hay Tú đã liên tục bứt phá để làm mới mình?
- Công việc của tôi ở tạp chí Văn Nghệ Quân Đội khiến tôi xuất hiện thường xuyên với những bài viết, sáng tác mang tính chất phục vụ nhiệm vụ chính trị. Chính vì vậy nhiều người có vẻ như gán cho tôi cái tạng “văn chương hiền lành, đứng đắn, chỉn chu”. Cũng tốt thôi, nhưng nếu ai theo dõi chặng văn của tôi từ cái thời “Tác phẩm tuổi xanh” thì lại không nghĩ vậy. Thời ấy đã có người nhận xét là văn tôi dữ dội và nghiệt ngã. Nhưng mà thôi, văn chương kiểu gì chả được, miễn là nó được triển khai hiệu quả với từng tác phẩm cụ thể. Định hình một giọng văn là rất khó nhưng có giọng văn rồi mà không thay đổi được thì càng khó sáng tác hơn.
- Lại có một số “tổng kết” vui vui thế này: "Nháp" là cuốn tiểu thuyết có từ “dương vật” được xuất hiện nhiều nhất, có nhiều hành vi phạm tội được sử dụng bằng dao nhất, có nhiều cảnh ái ân nhất, nhiều đoạn “chat chít” nhất, nhiều “entry” nhất… Khi viết, anh có lưu ý đến những điều này?
- Thực ra thì tôi cũng hơi bất ngờ với những cái “nhất” mà chị vừa nêu. Có một điều tôi nhận thấy là khi viết Nháp tôi có sử dụng nhiều “chất liệu” mới vì nó phản ánh điều kiện sinh hoạt vật chất và hiện thực đời sống đương đại. Nhưng tôi không có ý thức về cái sự “nhất” nào ở đây cả. Chỉ có ba lần dùng dao của nhân vật trong tác phẩm là tôi cố ý chia đều ra ở đầu, giữa và cuối tác phẩm. Mở đầu là hai tên nghiện đâm chết một cô gái đang ngồi với người yêu bên bờ hồ, ở giữa là Đại dùng dao đâm nhiếp ảnh gia Hòa, kết thúc là Nguyễn Toàn đã chết bởi dao do giằng co với Thạch. Ba lần dùng dao này là ba lần làm cho tác phẩm “cương cứng” lên trong mạch chảy chung với những thẳm sâu của diễn biến tâm lý nhân vật và tạo cảm giác tác phẩm xoáy tròn theo hình trôn ốc. Có thể bạn đọc bình thường không nhận ra sự cố ý ấy của người viết một khi họ bị lạc vào không khí truyện và bị các nhân vật dẫn dụ. Ngoài ra tôi cũng đánh tráo hai nhân vật chính đổi chỗ cho nhau ở đầu và cuối tác phẩm để tạo nên nhiều vòng tròn mang tính thi pháp nhằm gây hấp dẫn và thú vị cho độc giả.
- Trước "Nháp", Nguyễn Đình Tú đã có tiểu thuyết "Hồ sơ một tử tù" (Giải B văn học 10 năm Bộ công an, được dựng thành 11 tập phim truyền hình), "Bên dòng Sầu Diện" (Tặng thưởng NXB Thanh Niên). Nhưng đến cuốn thứ ba này với ba yếu tố cấu thành chính - Nháp - sex - giết người, phải chăng đây là thông điệp lạnh lùng nhất từ trước tới nay trong các tác phẩm của Nguyễn Đình Tú gửi đến người đọc?
- Tôi nghĩ nó không chỉ lạnh lùng. Nó cũng chứa đựng cả sự thổn thức và ấm nóng nữa đấy chứ!
Trong Nháp cũng không chỉ có sex và giết người. Đấy là bề mặt của tiểu thuyết thôi. Nhà văn thường không gửi thông điệp nào trên bề mặt tác phẩm cả mà nó là một thứ sóng vô hình được phát ra từ câu chữ và nếu ai cùng kênh thì sẽ tiếp nhận được.
- Cố tình "Nháp", cố tình phơi bày một bức tranh ngổn ngang của tuổi trẻ, thế hệ dễ bị xô đẩy, dễ được tha thứ; nhưng chính bản thân họ lại luôn u hoài nỗi mặc cảm tội lỗi, luôn đặt câu hỏi cho sự dấn thân mà họ coi như sự "Nháp". Phải chăng anh đang đóng vai một nhà đạo sĩ trong bóng tối, thầm vạch mặt và chỉ dẫn?
- Nếu có lúc nào đó mình thử tưởng tượng là mình “đang đóng vai một nhà đạo sĩ trong bóng tối, thầm vạch mặt và chỉ dẫn” đường đi nước bước của những nhân vật trong một thế giới do mình dựng lên thì cũng thú vị lắm chứ! Nhưng tôi không thích cách ví von này nếu so sánh nó với công việc của nhà tiểu thuyết. Tôi chỉ nghĩ đơn giản là phải viết ra những ám ảnh trong mình về một kiểu nhân vật nào đấy, và tôi đi theo những nhân vật đó với tất cả những hỷ nộ ái ố mà họ nếm trải.
- “Nhốt tất cả những kẻ xấu vào với nhau để hy vọng họ sẽ tốt đẹp lên, dồn tất cả những cái ác lại một chỗ để mầm thiện nảy nở sinh sôi thì có lẽ cuộc thử nghiệm này sẽ còn phải kéo dài may ra mới có đáp án”. Anh có thể lý giải rõ ràng hơn ý tưởng này, nhất là trong thời điểm mà con người ta hay nghi ngờ về lòng tốt, và đã quá chán những thuyết giáo đạo đức?
- Hãy đặt câu văn này trong bối cảnh của tiểu thuyết. Đây là suy nghĩ của nhân vật Đại khi phải vào trại giam để thụ án. Đó cũng là suy nghĩ của nhiều người khi đứng trước một sự thật khủng khiếp là phải đi tù, phải đối mặt với sự mất tự do và hiện thực khắc nghiệt. Tuy nhiên nhân vật Đại không ngẫu nhiên lại có được suy nghĩ mang tính “hàn lâm” như thế. Hãy nhớ cho rằng Đại vốn là sinh viên trường Luật, anh ta đã được học về mục đích của hình phạt vốn là để giáo dục và trừng trị, và trong những phút giây cay đắng của đời mình, anh ta đã lóe lên một ý nghĩ mang tính phản biện đó! Ở đây những điều mà anh ta học có vẻ như đã không hoàn toàn đúng. Vì anh ta không cần đến trại giam để giáo dục và không đáng bị trừng phạt bởi nếu có cho anh ta lựa chọn lại thì anh ta vẫn cầm dao đâm vào cái ác để triệt tiêu một cái ác khác. Nhưng pháp luật là pháp luật, nó không có chỗ cho những nghĩ suy lắt léo và cảm tính.
- Anh đã viết một mạch không chương hồi, với lối viết không cố cầu kỳ, đã dẫn độc giả đi trên những lối rẽ bất bình thường tưởng như không phụ thuộc nhau, trong xã hội tưởng như không hề có gì biến động. Nhưng nỗi đau cứ thấm vào gan ruột, theo từng dòng chữ. Sự lo sợ cứ tăng dần. Lo sợ một cái gì mà bản thể con người không thể nắm bắt và chế ngự nổi, một cái gì đó cứ trào lên như dòng nham thạch chứa những độc tố tràn ra khắp không gian sống. Chuyện tình dục, tình yêu, sự xuất hiện “giới tính thứ ba” trong xã hội hiện đại như một ám ảnh kinh hoàng.
Nhưng một số người đọc lại cho rằng Nguyễn Đình Tú vẫn đang nháp tiểu thuyết. Anh phản biện ra sao về điều này?
- Cái tên tiểu thuyết gợi cho người ta nhiều cách lý giải khác nhau. Có người hiểu Nháp gắn với câu đề từ của tiểu thuyết - “Cuộc đời nháp tôi bằng những số phận” - tức cuộc sống nháp lên tâm hồn nhà văn để rồi chúng đổ câu chữ xuống tác phẩm. Nhưng cũng có người lại lý giải Nháp dưới góc độ thi pháp, tức cấu trúc của tiểu thuyết được triển khai dưới dạng một bản nháp. Thực ra thì tất cả chỉ là sự luận giải về cuốn tiểu thuyết bằng cách này hay cách khác mà thôi. Còn tôi, với tư cách là nhà tiểu thuyết, tôi chỉ biết trình ra một dạng tác phẩm, nó được bạn đọc nhận thức thế nào thì đó là điều nằm ngoài sự kiểm soát của tôi.
- Nhiều người nhận xét lối viết của Nguyễn Đình Tú trong "Nháp" vẫn hiền tuy cốt cách truyện thì thật “đáng sợ”, một mạch ngầm “quỷ khóc” đang len lỏi trong lối viết đều đều. Đương nhiên tôi rất thích cái mạch ngầm này, nhưng tôi và một số người lại cho rằng nó chưa rõ ràng. Anh nghĩ sao?
- Cũng lại có ý kiến cho rằng Nháp được viết “giản dị và trơ trụi”, là “đi từ trong lòng cuộc sống trần trụi để đem đến một dự cảm trong văn chương”.
Nhưng thôi, xin quay lại với ý kiến của chị nhé. Một cốt truyện “đáng sợ” với một mạch ngầm “quỷ khóc” được triển khai bằng một lối viết “khá hiền” có nghĩa là tác phẩm có những “cập kênh” trong cảm thụ của một số người đọc. Nếu điều này được hiểu rằng bạn đọc còn đòi hỏi nhiều hơn nữa ở Nháp thì quả thật tôi chẳng biết làm thế nào để kê lại tác phẩm của mình cho hết cập kênh vì đó là tất cả những gì mà tôi có thể hiến tặng độc giả.
Tuy nhiên cũng nên nói thêm rằng, những điều gọi là “khốc liệt” trong tiểu thuyết chỉ diễn ra qua diễn biến tâm lý của nhân vật, mà nhân vật lại là những trí thức trẻ nhiều cuồng vọng nhưng vốn dĩ “chân yếu tay mềm”. Cuộc sống dẫu có đảo điên thì chẳng qua cũng chỉ được nhìn qua lăng kính của những trí thức “cổ cồn”. Thế nên mặt chảy của tiểu thuyết ít nhiều thiếu đi sự dữ dằn, thô nhám để lặn vào trong những bi kịch “quỷ khóc” là điều hợp lý chăng?
- Không phủ nhận một điều là nhân vật Nguyễn Toàn, một bác sĩ Nam khoa, một tiến sĩ chuyên ngành rối loạn cương, một “gay chìm”, một kẻ đồng tính không được anh chăm chút kỹ, không phải là nhân vật chính của tiểu thuyết nhưng lại hiện lên vô cùng rõ nét và ám ảnh. Tôi tin là trong xã hội chúng ta hiện nay kiểu người như thế này khá phổ biến. Vì thế tôi muốn biết là sau "Nháp" sẽ là tác phẩm gì vậy?
- Tôi chẳng giấu giếm gì chị. Sau Nháp là một cuốn tiểu thuyết viết về thân phận của một nữ tướng cướp vô cùng tàn bạo và khát máu. Đây là cuốn sách viết về cái ác cùng sự truy tìm căn nguyên của nó. Cuộc sống của chúng ta tồn tại trong sự đối trọng của cái Thiện và cái Ác. Chừng nào con người còn tồn tại thì văn học còn tiếp tục nghiền ngẫm và lý giải đời sống theo cách riêng của nó. Truy tìm căn nguyên cái ác cũng là một cách lý giải đời sống. Ý tưởng này là kết quả nghiền ngẫm của tôi sau hơn một tháng đi thực tế ở các trại giam của Bộ công an hồi tháng 3 vừa qua.
Tôi không có ý định khai thác kiểu nhân vật thuộc “thế giới thứ ba” trong cuốn sách tiếp theo này, vì nó không phục vụ cho chủ đề mà cuốn tiểu thuyết mới của tôi hướng tới.
- Một chút riêng tư nhé, có mối quan hệ gì không giữa Nguyễn Đình Tú trong "Nháp" và ngoài đời?
- Đã có một số phóng viên hỏi tôi câu này. Và tôi đã hỏi lại họ rằng: “Tôi chưa bao giờ là phóng viên chuyên viết về “cướp giết hiếp” của một tờ báo kiểu như Thời Đại trong tiểu thuyết Nháp, chưa bao giờ vào tù, chưa bao giờ đi du học nước ngoài, chưa bao giờ làm nghề bốc thuốc đông y, cũng chưa bao giờ là tiến sĩ y khoa chuyên ngành rối loạn cương. Vậy tôi có thể tìm thấy mình trong dáng dấp nào của những nhân vật kể trên?”.
Còn tôi ngoài đời ư? Một người hết sức hiền lành và chỉn chu nếu không nói là nhạt nhẽo.
Cầm Kỳ thực hiện
|
