|
Ảnh hưởng của Ibsen tại Trung Quốc
H.T.
Trong danh sách 50 nhân vật ngoại quốc có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của xã hội Trung Quốc hiện đại do Nhân Dân Nhật Báo - tờ báo của Đảng Cộng sản nước này - bầu chọn, có tên tuổi của một nhà viết kịch: Henrik Ibsen.
Việc một nhà viết kịch người Nauy được xếp ngang hàng với Marx, Lenin và Einstein chỉ tạo ra chút ngạc nhiên nho nhỏ. Quả thực, Ibsen là nhà văn thiết thân với mọi gia đình Trung Quốc vào những thập kỷ đầu của thế kỷ 20, khi các trí thức nước này đang nỗ lực tạo dựng một nền văn hoá mới. Những sáng tác thời kỳ đầu của ông, được biết đến như các “vở kịch luận đề” đã ảnh hưởng tới rất nhiều nhà văn Trung Quốc đương thời. Tác phẩm của ông dành trọn cảm tình của các nhà cải cách xã hội và được coi là bạn đồng hành của người dân nước này trong phong trào tìm kiếm tự do cá nhân và bình đẳng giới.
Năm nay, kỷ niệm 100 năm ngày mất của Ibsen, Bộ Văn hoá Nauy phát động “Năm Ibsen" và tổ chức sự kiện này rộng rãi trên toàn thế giới. Trung Quốc đã hưởng ứng nhiệt tình bằng những hoạt động phong phú diễn ra tại các điểm công cộng.
“Tôi cho rằng, những ảnh hưởng của Ibsen tại Trung Quốc là lớn hơn bất cứ nơi nào khác trên thế giới”, He Chengzhou, giáo sư Đại học Nam kinh - người vừa được bầu vào Uỷ ban Ibsen quốc tế tại Oslo, cho biết.
 |
| Nhà viết kịch Henrik Ibsen. |
Hàng chục vở kịch khác nhau của Ibsen được trình diễn tại Trung Quốc trong năm nay, Như Peer Gynt tại Thượng Hải và Hedda Gabler tại Hàng Châu - hai vở kịch đều được chuyển thể thành thể kinh kịch. Bắc Kinh tổ chức festival “Mãi mãi Ibsen”, đồng thời, lần đầu tiên dàn dựng vở The Master Builder. Sau khi trình diễn tại festival, The Master Builder sẽ tiếp tục được lưu diễn ở Hong Kong (19-21/10) và Thượng Hải (8-12/11). Ma quỷ và Nhà búp bê - những vở kịch nổi tiếng khác của ông - cũng sẽ đến với khán giả Trung Quốc trong dịp này.
Ibsen được giới thiệu với độc giả Trung Quốc lần đầu tiên năm 1907 nhờ công của nhà văn nổi tiếng Lỗ Tấn. Một thập kỷ sau, New Youth - một tạp chí cách mạng có uy tín - đã dành hẳn cả một số để dịch đăng vở kịch Nhà búp bê của Ibsen cùng bài viết về chủ nghĩa Ibsen của nhà trí thức có tiếng - Hồng Tân. Bài viết và vở kịch trên số tạp chí này đã đánh trúng vào tâm lý, tình cảm của các nhà cải cách xã hội trẻ ở Trung Quốc lúc bấy giờ.
"Những suy nghĩ về trách nhiệm đưa Trung Quốc thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu đã dấy lên trong lòng các trí thức lúc bấy giờ. Họ đặt ra vấn đề hiện đại hoá đất nước và cho rằng, công cuộc hiện đại hoá phải được bắt đầu từ việc tạo dựng những con người mới, những khối óc mới. Họ tìm đến Ibsen. Trong suy nghĩ của Hồng Tân, tư tưởng Ibsen chính là tư tưởng tự do cá nhân”, He nói.
Cảm quan hiện thực của Ibsen khi đề cập đến các vấn đề xã hội đã có những ảnh hưởng mãnh liệt đến các nhà kịch nói đầu tiên tại Trung Quốc. Trong số đó có hai tác giả vĩ đại Điền Hán và Tào Ngu. Tào Ngu, người từng đọc nát tác phẩm của Ibsen khi chưa đến 19 tuổi, đã tham gia đạo diễn cũng như làm diễn viên trong rất nhiều vở kịch của nhà văn nhằm phổ biến tác phẩm của thần tượng đến với đông đảo công chúng. Các nhà phê bình đã chỉ rõ ảnh hưởng của Ibsen trong bộ ba nổi tiếng của Tào Ngu: Lôi vũ, Nguyên dã và Nhật xuất - những vở kịch được sáng tác vào thập kỷ 30 và đến nay vẫn là những tác phẩm kinh điển của sân khấu Trung Quốc.
Nhà búp bê, vở kịch tái hiện chân dung của Nora - một người phụ nữ dám từ bỏ chồng con, từ bỏ ngôi nhà búp bê để bước ra cuộc đời tự do nhưng lắm chông chênh, đã gây xúc động cho hàng chục thế hệ độc giả tại Trung Quốc. Tác phẩm này đã góp phần làm xuất hiện một thế hệ Nora Trung Quốc đấu tranh cho phong trào nữ quyền. Giang Thanh, vợ của chủ tịch Mao Trạch Đông, từng vào vai Nora khi bà còn là một diễn viên tại Thượng Hải.
Chính nhờ mối liên hệ này giữa Nora và Giang Thanh mà tác phẩm của một nhà văn có nguồn gốc tư sản như Ibsen không bị cấm đoán tại Trung Quốc. Điều này cũng góp phần giải thích tại sao, một đoạn trích trong vở kịch Nhà búp bê vẫn được giữ nguyên trong sách giáo khoa của học sinh Trung Quốc cho đến những năm 1970. Vào đầu thập niên 80, khi Trung Quốc thực hiện chính sách mở cửa với các nước phương Tây, vị trí của Ibsen mới gặp phải sự cạnh tranh gay gắt từ nhiều tác giả nổi tiếng khác.
Nhưng nhờ có lễ kỷ niệm 100 năm ngày mất của Ibsen, những vở kịch của ông lại được toả sáng trên sân khấu. Và trong khi các sáng tác mang phong cách hiện thực của nhà văn vẫn tiếp tục được phổ biến thì công chúng và giới nghệ sĩ ngày càng quan tâm nhiều hơn đến những vở kịch giàu tính biểu tượng, được Ibsen sáng tác vào những năm cuối đời, trong đó có The Master Builder.
“Bao nhiêu năm qua, có mỗi một món của Ibsen trên thực đơn. Chỉ dàn dựng các vở kịch hiện thực sẽ hạn chế tầm nhìn của người nghệ sĩ cũng như độc giả. The Master Builder là một tác phẩm mang tính biểu tượng, đi sâu vào thế giới tinh thần. Nó ngày càng được yêu thích. Bạn sẽ tìm thấy hình bóng của rất nhiều nhân vật trong vở kịch này tại Trung Quốc. Nhiều người mang khát vọng thành công. Đó là giấc mơ Trung Quốc. Họ muốn có tiền, có nhà, có xe, muốn nổi tiếng. Nhưng đồng thời trong họ xuất hiện sự mất cân bằng giữa tình trạng dư dả về đời sống vật chất và sự trống rỗng trong đời sống tinh thần. Vở kịch nhắc nhở họ cần phải nghĩ đến nhiều điều khác nữa”, Cheung Fei, người tham gia sản xuất vở kịch The Master Builder tại Trung Quốc, cho biết.
(Nguồn: IHT)
|
